Co warto czytać?

Wydawnictwo: KOBRA, 2004

Zobaczyłam tę książkę w bibliotece na półce, szukając skandynawskich kryminałów. Odruchowo wyciągnęłam po nią rękę, a potem cofnęłam. I znowu wyciągnęłam, ale tym razem już chwyciłam i przeczytałam informacje na tylnej stronie okładki. Mało zachęcający, niezrozumiały dialog. Otworzyłam na pierwszej stronie tekstu. No tak, kolejna powieść z przyjaciółką Joanny – Alicją. Moje wahanie nie mogło dłużej trwać. Sentyment do twórczości Chmielewskiej i jej bohaterów zwyciężył we mnie z niechęcią do jej nowszych książek.

Po przeczytaniu zdałam sobie sprawę, że nic na to nie poradzę, Chmielewska jest, była i będzie jedną z moich ulubionych autorek. Po co z tym walczyć? Zdarzają jej się lepsze i gorsze powieści, jak każdemu autorowi, ale jej styl jest niepowtarzalny, ma genialny talent i to coś, co sprawia, że poprawia się nastrój jej czytelnikom, że zapominają o problemach i pogrążają się w lekturze.

Kocie worki są książką trochę nierówną. Zaczynają się rozmową przyjaciółek, Joanny i Alicji, na temat twórczości Chmielewskiej i prawdziwości opisanych przez nią wątków i osób:

„ – Ty, słuchaj – powiedziała do mnie Alicja złym głosem na swoim tarasiku w Birkerod. – Ja może i miałam Alzheimera, ale już mi przeszło. Zdaje się, że na ciebie. Może byś jakoś uporządkowała ten cały mętlik, którego udało ci się narobić?

– Który mętlik? – spytałam beznadziejnie usiłując usiąść jakoś nieco wygodniej na jej kretyńskim fotelu ogrodowym, nie wiadomo do czego przeznaczonym, bo ani siedzieć, ani leżeć się na nim nie dawało.

Alicja, pochylona, próbowała doprowadzić do pionu fuksję, przewróconą dzikim wichrem parę miesięcy temu i rosnącą bardzo dziwnie, jakby pod katem prostym. Rosła dziwnie, ale kwitła, na co patrzyłam z zazdrością.

Wyprostowała się. Fuksji nie. Zrezygnowała.

– Ten, którego narobiłaś w swoich książkach. I wzmogłaś autobiografią. Nikt już nie wie, co było rzeczywiście, a co wymyśliłaś, ale ja to, wbrew pozorom, pamiętam…

– O, nie! – zbuntowałam się gwałtownie. – Jeżeli mnie przypisujesz spodnie, których domagała się Dagmar…”

Zabawnie jest czytać rozmowę o powieściach w książce, która również jest powieścią, kryminałem, fikcją. A potem spotykać znajome postacie w nowych-starych rolach. Np. Anitę, która nadal jest dziennikarką, ale w swoim życiu żadnej zbrodni, wcześniej przypisywanej jej w „Wszystko czerwone”, nie popełniała. To fragment dialogu przyjaciółek na ten temat, zaczyna Alicja:

„ – Ernest, może być. Ale żadnego szczura ani żadnej nornicy nigdy tu nie było. Ponadto wszyscy mnie pytają, czy ze strony Anity to nie jest okropny nietakt, bywać u mnie, i dlaczego ja w ogóle wpuszczam za próg domu, skoro zamordowała tyle osób. Żadne wyjaśnienia nie pomagają i w końcu szlag mnie trafi.

– Dlaczego Ciebie? – zdziwiłam się. – Nie ją? Niech ona wyjaśni, a nie ty. Jej nie pytają?

– Oszalałaś, jej się boją. Zrobiłaś z niej wariatkę, a wariatów boją się wszyscy. Chociaż… – zastanowiła się. – Zdaje się, że ze mnie zrobiłaś jeszcze większą wariatkę.

– W takim razie za próg domu nie powinnaś wpuszczać i siebie…

Nie przyszło nam jakoś do głowy, że przede wszystkim za próg domu nie powinna wpuszczać mnie.”

W ogóle czytelnik znający wcześniejsze książki królowej polskiego kryminału będzie się w tej powieści czuł jak ryba w wodzie. Niestety początek jest zdecydowanie przegadany, poświęcony roztargnieniu Alicji i bałaganowi w jej domu. Dzieją się tam co prawda dziwne rzeczy: ktoś próbuje przeszukiwać dom, robić porządki, znajdują się zabytkowe szachy, znika pół butelki koniaku, ale akcja rozkręca się dopiero ok. 150 strony, kiedy to znaleziony zostaje w ogrodzie Alicji pierwszy trup. Od tego momentu praktycznie od książki oderwać się nie mogłam. Dobrze, że do niego dotrwałam, bo druga część powieści jest zdecydowanie bardzo dobra. Jest zabawnie, zaskakująco, tak jak powinno być.

Książka wydana została w 2004 roku i jest zdecydowanie lepsza od najnowszej  - „Gwałtu”. Ma oczywiście i swoje wady albo raczej drobne mankamenty, ale to drobiazgi i nie warto o nich wspominać, bo nie przesłaniają ogólnego bardzo dobrego wrażenia.

Jednak nie będę nikogo namawiała do przeczytania. Powtórzę jedynie to, co kiedyś napisałam w komentarzach na jednym z blogów, że czytanie książek jest jak rozmowa z przyjaciółmi. Choć nie znam jej osobiście, Chmielewska jest moją dobrą przyjaciółką. A dobre książki poznaję po tym, że po ich przeczytaniu jestem zadowolona i nie mam poczucia zmarnowanego czasu, tak jak po spotkaniu z prawdziwymi przyjaciółmi. I to jedyne książki, do których mam ochotę wracać.

Ocena: 5/6



Wydawnictwo Klin

Książkę przeczytałam jednym tchem, a właściwie dwoma, bo o drugiej po północy zrobiłam sobie małą drzemkę i kontynuowałam następnego dnia. W sumie kilka godzin czytania. Ktoś mógłby po tym zdaniu dojść do wniosku, że książka rewelacyjna, a tak nie jest. Dlaczego? Książki Chmielewskiej pisane przez nią dawniej są tak genialne, że chyba sama autorka nie jest już w stanie sobie dorównać. Po „Byczkach w pomidorach” myślałam, że coś w niej „drgnęło” i wraca do starego stylu, ale jednak „Gwałt” jest tego zaprzeczeniem.

To taka książka, której byśmy się po Chmielewskiej nie spodziewali. Po pierwsze ze względu na tytułowy gwałt, bo przecież Chmielewska zawsze sceny miłosne u siebie omijała, po drugie ze względu na gatunek. Nie jest to książka pełna trupów, nie obraca się wokół pytania „Kto zabił?”. Ewentualnie „Czy był gwałt, czy go nie było?” Akcja książki toczy się w dużej mierze na sali sądowej. Główni bohaterowie to prokurator i dziennikarka oraz dziewczyna, która twierdzi, że została zgwałcona. Ilość głównych bohaterów w sam raz. Duża liczba dialogów, humor, wciągająca fabuła, przedstawiona z różnych punktów widzenia. Świetna pierwsza połowa...

Co więc z tą książką jest nie tak? Przewidywalne zakończenie i takie uczucie niedosytu, że to jednak nie tak zabawne, nie tak oryginalne jak kiedyś. „Lesio”, „Całe zdanie nieboszczyka” czy „Klin” to książki, do których można wracać wielokrotnie (sama tak robię) i za każdym razem czytelnik świetnie się bawi, śmieje się z tych samych żartów, ale w niczym mu to nie przeszkadza. Chyba wielką zaletą tamtych książek byli bohaterowie, nie tylko Lesio, ale przede wszystkim książkowe alter ego pisarki - Joanna. To z nią czytelnik się utożsamiał albo podziwiał jej osobowość, oryginalność, siłę charakteru. W nowszych książkach takiej Chmielewskiej jest coraz mniej. Ani sympatyczna dziennikarka Patrycja, ani przystojny prokurator Kajtuś, ani naiwna Stefcia nie mają w sobie tej autentyczności i wyjątkowości. Nie zaprzyjaźnimy się z nimi, nie będziemy chcieli do nich wracać. Ot zabawna historyjka, zabawne postaci, z których trochę się pośmiejemy. Właśnie tej głębi i prawdziwości brakuje w książce najbardziej. A do tego niektóre tezy na temat gwałtu w tej książce są zadziwiające.

„Rozwydrzenie obyczajów dopiero się legło, ale rosło w zastraszającym tempie. Jeszcze ze cztery lata temu dziewczynki w jej klasie ze zgroza i ukradkiem szeptały sobie do ucha wieści o takich potwornych rzeczach jak utrata dziewictwa, sypianie z chłopakiem, alkohol, no i najstraszniejsze, gwałt. Od gwałtu dostawały wypieków, wprost nieodwracalnych. Wszystkie w czambuł zarzekały się, że one nigdy, za nic w świecie i wszystkie jak jedna łgały na potęgę. Doczekać się nie mogły owych przeżyć niemożliwie okropnych i budzących tak cudowną zgrozę.”

„Gwałt” jako przeżycie budzące cudowną zgrozę, której dziewczęta nie mogą się doczekać? Autorka starała się pewnie pokazać „rozwydrzenie obyczajów” wśród młodzieży, ale jednak dziwnie czyta się takie zdania:

„Wręcz wstyd było zachować cnotę i nie zostać zgwałconą. A przynajmniej napastowaną.  Jeśli któraś nie, widocznie nikt jej nie chce…”

Jak to wstyd było „nie zostać zgwałconą”? To czym musiałby być dla kogoś gwałt, by uznać go za źródło dumy? W literaturze przedstawiano gwałt rozmaicie, jako źródło hańby, poniżenia albo cierpienia kobiety, nie tylko fizycznego, ale i psychicznego. U Chmielewskiej jest inaczej. I więcej nie zdradzę, żeby nie psuć nikomu przyjemności czytania odkrywaniem zakończenia.

Jeżeli Chmielewska będzie miała pecha, to ktoś kupi prawa do ekranizacji i zrobi z „Gwałtu” głupiutką komedię romantyczną z czołówką polskich aktorów serialowych. Wątek „romantyczny” jest w książce podwójny i drugi co do ważności, zaraz po tytułowym gwałcie. Sam pomysł na historie miłosne nie najgorszy, ale zabrakło wyrazistego zarysowania postaci. To oczywiste, że od pierwszych stron powieści atrakcyjny prokurator i inteligentna dziennikarka mają się ku sobie. Pomaga im w tym fakt, że mieszkają w jednym mieszkaniu. Zaskakuje jednak niekonsekwencja w przedstawianiu ich charakterów. Ich dialogi są błyskotliwe i zabawne, pełne wzajemnych uszczypliwości i rywalizacji. Nie ufają sobie, ale coś wyraźnie ich do siebie ciągnie. On jest tym, który ma tajemnice i ukrywa różne brzydkie sekrety (romanse i szwindle). Ona nie daje się nabrać na jego piękne oczy, czułe słówka i bukiety kwiatów. Przypominają Joannę i Diabła (też prokuratora) z wcześniejszych książek Chmielewskiej, są ich „łagodniejszą wersją”, przez to też niestety mniej prawdziwą. Oceńcie sami na podstawie fragmentu skalę tego podobieństwa:

„- I co cię tak gna do tego Płocka? – spytała Patrycja Moller złym i zimnym głosem, bardzo podejrzliwie. – Zazwyczaj pyskujesz aż wióry lecą, a tym razem widać jak ci skrzydełka trzepoczą. Rudy kościotrup tam się wybiera?

Prokurator Kajtuś Trociński w szampańskim humorze z wielką starannością przebierał w krawatach, uzupełniając swój służbowy bagaż. Wcale nie zamierzał ukrywać przed Patrycją uciechy z wyjazdu, aczkolwiek rudy kościotrup nie miał tu nic do rzeczy i właśnie przestawał się liczyć. Ale co szkodziło pozostawić go jako pretekst, skutecznie kryjący ważność sprawy? Kajtuś uwielbiał sekrety i podstępy, nie cierpiał przesadnej jawności.”

Szkoda, że później będziemy zmuszeni uwierzyć w przemianę Kajtusia i Patrycji według nudnych stereotypów.

Bohaterką drugiego romansu jest Stefcia Rucka (współczesna „Trędowata” chciałoby się rzecz, ale z Stefci Rudeckiej ma ona w sobie niewiele). Poza może pierwszym zdaniem powieści, które jakoś od razu skojarzyło mi się z dziełem Mniszkówny:

„Konflikt wewnętrzny spędzał Stefci Ruckiej sen z oczu.

Miała już prawie dziewiętnaście lat i dręczył ją straszliwy dylemat. Od dzieciństwa ponad wszystko w świecie pragnęła być niezwykła. Oryginalna. Inna.

No i była.

I to bycie stawało się coraz trudniejsze.”

 

Inność Stefci polegała na… Ciekawe, czy się domyślacie?

„No tak, ale Stefcia upierała się przy odmienności. Wyróżniać się za wszelką cenę!

Urodą wszystkich dziewczyn przebić nie zdoła. Ładne były, miały wdzięk, niektórym sprzyjało szczęście w postaci bogatszych rodziców, mogły się ubrać bardziej wystrzałowo, talent żaden niezwykły w rachubę nie wchodził, w szkole pierwszą uczennicą jakoś nie udawało się zostać, co zatem mogła zrobić?

Tylko jedno. Zachować cnotę aż do ślubu. Jako wyjątek grzmiący.

I już tak okropnie o tej swojej wyjątkowości traciła cierpliwość…”

Wokół tej cnoty będzie się kręciła akcja powieści. A wybrankiem serca naiwnej dziewczyny od początku będzie przestępca i pierwszy podrywacz miasta Płocka – Ziutek Klimczak. Ich historia jest jeszcze mniej wiarygodna niż Patrycji i Kajtusia.

W związku z tym marzy mi się, żeby Chmielewska odnalazła w szufladzie wśród sterty papierów jakiś zapomniany rękopis swojej powieści. Albo napisała powieść, która będzie dorównywała tym z przeszłości tak, jakby była wtedy pisana. Akcja „Gwałtu” toczy się co prawda w czasach PRL-u, ale jest to tylko taki „kostium”, bo równie dobrze mogłaby się toczyć współcześnie. Jest książką, przy której można spędzić przyjemnie czas, ale niestety już się po nią ponownie nie sięgnie i myślę, że bohaterów i fabułę też szybko zapomnimy.

Najgorszą stroną książki jest okładka – brzydka, staromodna, zbyt dosłowna w oddawaniu fabuły powieści. Nie podoba mi się podobnie jak okładki kilku ostatnich książek Chmielewskiej. Chociaż wiernych czytelników taki szczegół pewnie nie zniechęci.

Ocena: 4/6 

Wydawnictwo: Axel Springer Polska 

Książka poniekąd kucharska to przede wszystkim zbiór zabawnych anegdot związanych z kuchnią i gotowaniem. Choć oczywiście samych przepisów również w niej nie brakuje. Zdecydowanie jednak siłą i zaletą książki jest niezawodne poczucie humoru Joanny Chmielewskiej. Oto próbki jej stylu:

„Niniejszy wstęp należy przeczytać, żeby pozbyć się złudzeń. Niech nikt nie spodziewa się rzetelnych, porządnych przepisów ani też informacji, jak się, na przykład piecze chleb. Nikt mnie nigdy nie uczył gotować. Nie spędzam połowy życia w kuchni, nie mam na to czasu. Mam wyłącznie doświadczenia własne i cudze oraz jakieś coś tam w genach, bo moja matka gotowała znakomicie.

Jeżeli powyższe zdania nie napełniły osoby czytającej lękiem, wstrętem i zgrozą, proszę bardzo, osoba może zaryzykować ciąg dalszy.”

Ja zaryzykowała i nie żałuję. Uśmiałam się bardzo, w niektórych momentach nawet bardzo głośno. I takie książki uważam za bezcenne, i takich autorów, którzy potrafią ludzi rozśmieszyć. A okazji do śmiechu w tej książce nie brak od samego początku. W pierwszym rozdziale dowiadujemy się, że:

„Aby ugotować cokolwiek, należy wejść do kuchni. Dobrze jest przy takiej okazji mieć pod ręką telefon, a w pamięci numer pogotowia.”

W rozdziale na temat odchudzania kolejne cenne uwagi:

„Część zawartych tu potraw jest tucząca i z pewnością niezdrowa. To te smaczniejsze.”

 

I jeszcze cytat z zakończenia:

„Ponadto uprzejmie zwracam wszystkim uwagę, że:

Część zawartych w niniejszym utworze potraw jest bardzo tania.

Większość tanich jest pracochłonna.

Niektóre są tanie i łatwe (np. kartoflanka z zacierkami).

Część tylko jest bardzo droga i skomplikowana.

Część tylko jest bardzo droga.

Prawie wszystkie przyrządzałam osobiście, a nigdy w życiu nie miałam czasu dla robót zanikających, do których zalicza się gotowanie. Jeżeli zatem wytrzymałam, wytrzyma każdy.

Osoby całkowicie niedoświadczone, jeśli naprawdę chcą się nauczyć gotować, powinny może nabyć jakąś inną książkę kucharska.

Osoby odrobinę doświadczeńsze bez trudu skombinują sobie zestawy smakowe, którymi zachwycą karmioną rodzinę.

Mężczyźni są konserwatywni. Żadnego nie wolno uprzedzać, że dostanie nową potrawę!

Jeśli ktoś się po czymś rozchoruje, odpowiedzialności na siebie nie biorę!"

Anegdotek o gotowaniu nie będę streszczać, bo są zbyt zabawne. Polecam zajrzeć do książki i przeczytać samemu w całości. Są to zarówno wspomnienia autorki, opowieści z kręgu rodzinnego i zawodowego, jak i anonimowe przygody z kuchni powtarzane z ust do ust. Wszystko to opowiedziane jest swobodnym, gawędziarskim stylem. Momentami czytelnik odnosi wrażenie, że autorka pisze bez zastanowienia to, co aktualnie przychodzi jej do głowy. Przepisy kulinarne są dla niej tylko pretekstem, by podzielić się z innymi śmiesznymi historyjkami kuchennymi. Najśmieszniejszy rozdział ma tytuł „Głupoty” i zawiera podrozdział „Mężczyźni”. Jest o głupotach, jakie popełniono w kuchni, a także o tym, jak niektórzy mężczyźni radzą sobie w kuchni pod nieobecność żon. Całość jednak ułożona jest alfabetycznie nazwami potraw i produktów kulinarnych. Zaczyna się od „Alkoholi”, a kończy na „Zrazikach różnych w sosie chrzanowym”. Dla ułatwienia poszukiwań na końcu książki dodany został jeszcze indeks.

Myślę, że w tej „Książce poniekąd kucharskiej” znajdziemy więcej humoru niż w niektórych nowszych propozycjach Chmielewskiej, jaka szkoda nawiasem mówiąc. Chciałabym, żeby wszystkie jej książki były tak zabawne jak ta.

Dodatkowym plusem książki są przepisy – proste, zwyczajne, znane powszechnie. Jeżeli ktoś chciałby poznać tradycyjne, polskie potrawy, to pewnie nie ma lepszego podręcznika. Należy tylko pamiętać o jednym:

"Co zdrowe, to naogół niesmaczne.

Co najlepsze, to szkodliwe.

Najsmaczniejsze zaś jest zazwyczaj i szkodliwe, i tuczące."

Ocena:5/6