Co warto czytać?

Wydawnictwo: Świat Książki

Mitologia Greków i Rzymian to wspaniałe źródło wiedzy o antycznych opowieściach. Książka Kubiaka jest wyjątkowa, bo prowadzi nas poprzez wieki historii w świat już nieistniejący. Autor odkrywa przed nami zapomniane tajemnice upadłych kultur i miast. W mitologii dostrzega nie tylko piękne historyjki, ale i odgłosy rzeczywistych zdarzeń. Dla niego mitologia jest skarbem, który jednoczy, a także poucza ludzi:

„Cześć dla tego dziedzictwa winna polegać na wykorzystaniu pouczeń, jakie z niego wynikają. Są to pouczenia gorzkie i ciepłe, wymagające i krzepiące.”

I właśnie jak „skarb” traktuje Kubiak mity, o których opowiada. Pochodzi do nich jak badacz, który nie tylko chce się nimi zachwycać, ale również odkryć ich początek i sens. A jest to zadanie wyjątkowo trudne. Bo jak z zachowanych fragmentów odczytać całość? Jak z rożnych wersji tej samej historii wybrać tę jedną prawdziwą? Co powinno być kryterium wyboru: piękno historii czy jej powtarzalność u różnych autorów? Olbrzymia wiedza czasami zamiast pomagać, przeszkadza, bo trudniej zanalizować setkę różnych wersji zamiast jednej. Razem z autorem zagłębiamy się czasami w pozornie błahe problemy lingwistyczne, razem z nim rozważamy możliwe znaczenia różnych starych słów, zastanawiamy się nad ich źródłem. Wiele z tych rozważań jest niedokończonych. Współczesna nauka nie odczytała wszystkich odnalezionych pism. A te które zaginęły są już na zawsze stracone. Dlatego też książka pozostawia w czytelniku niedosyt. Mimo ogromnej ilości faktów zdaje się, że większość z tych mitologicznych puzzli wciąż czeka na ułożenie.

Czego więc dowiadujemy się na pewno? Z pewnością otrzymujemy wspaniałą analizę zachowanych tekstów. Nie tylko tych najbardziej znanych: Homera czy Hezjoda, tragików greckich: Sofoklesa, Ajschylosa i Eurypidesa, poetów rzymskich: Owidiusza i Wergiliusza. W książce pojawiają się również imiona twórców znanych jedynie profesorom uniwersytetów. Analiza Kubiaka jest tak rzetelna, że aż niewiarygodne jest, że jeden człowiek był w stanie ogarnąć aż takie bogactwo tekstów. Dodatkowo pojawiają się w książce cytaty z różnych dzieł w przekładzie samego autora. To tak jakbyśmy czytali je równocześnie z nim. Jakbyśmy razem pochylali się np. nad Prometeuszem przykutym do skały, któremu poświecił aż kilka rozdziałów albo słuchali argumentów Antygony i Kreona w Tebach. Żaden z mitów nie został przez pisarza ominięty, żaden nie został potraktowany po macoszemu. Co tylko można było napisać na temat każdego z bogów czy herosów, zostało napisane. Nie ma takiej drugie książki o mitologii i raczej nie będzie, bo kto mógłby się mierzyć z tym profesorem filologii klasycznej, tłumaczem i pisarzem w jednej osobie.

Można porównać tę książkę z dziełem Jana Parandowskiego Mitologia, jednak są zupełnie inne. Język Parandowskiego urzeka i oczarowuje, język Kubiaka ma w sobie naukową skrupulatność i szczegółowość. Mity Parandowskiego mogą i czytają dzieci. Dzieło Kubiaka przeznaczone jest zdecydowanie dla dorosłego czytelnika. To takie powierzchowne różnice. Najważniejsza zaś dotyczy treści. Świat Greków i Rzymian u Parandowskiego jest światem raczej pogodnym, pełnym radości, miłostek, a cierpienie i śmierć wpisują się w cykl życia. U Kubiaka „ciemne” strony życia zostały wyeksponowane i towarzyszy im pełen zadumy i refleksji komentarz autora. Tak jakby nie zgadzał się on na istnienie zła w życiu ludzkim. „Jego” mitologia pełna jest znaków zapytania, jakby autor próbował zrozumieć coś, co wymyka się zrozumieniu. U obu pisarzy widać natomiast podziw dla świata, który pozostał żywy już tylko w mitach.

Poznawaniu tego świata sprzyja struktura książki Kubiaka. Rozdziały ułożone są bardzo logicznie. Najpierw wstęp historyczny, głównie o Krecie i Mykenach, później rozdział o poetach: Homerze i Hezjodzie, następnie omówienie początków świata i ludzkości, sylwetki bogów, dzieje herosów i wojny trojańskiej, a na koniec krótkie rozdziały o początkach Rzymu i dziejach Eneasza. Wspaniała powtórka dla osób znających mitologię i najlepsza „encyklopedia” wiedzy dla tych, którzy mają w tej dziedzinie luki. Jak bowiem można zrozumieć współczesną i dawną literaturę pełną odwołań do mitów, bez znajomości tych mitów? Kubiak w zakończeniu napisał:

„Oto dziedzictwo antyczne, tak wielkie, że niełatwo jest sprostać mu. Ale wytrwale się o to staramy.”

 

Po lekturze tej książki chciałabym jeszcze przeczytać podobną pozycję z dorobku tego autora – Literaturę Greków i Rzymian. Jestem pewna, że będzie równie erudycyjna i pouczająca.

Ocena: 5/6